Luyện nghe tiếng Anh như thế nào – Thầy Duy Nhiên | Hoangology English – Chuyên đào tạo Cao thủ TOEIC

Hôm trước tình cờ mình biết được website http://englishtime.us – một website rất bổ ích. Mình copy lại đây kinh nghiệm làm sao nghe được tiếng Anh của một thày giáo giỏi và rất tận tâm – thầy duynhien. (nguồn: http://englishtime.us) hoặc http://englishtime.us/forum/default.aspx?g=posts&t=3992

Phần 1:

Trong entry vừa qua (Help!!!), thaibinh01 có hỏi làm sao để học nghe tiếng Anh. Tôi thấy vấn đề này là một vấn đề của nhiều sinh viên Việt Nam trong những năm đầu tiên muốn nâng cao trình độ tiếng Anh mình, vì thế tôi viết thành một topic, như một chia sẻ, để cho nhiều người tham khảo và góp ý.

LÀM SAO NGHE ĐƯỢC TIẾNG ANH

(và nói chung: MỘT NGOẠI NGỮ)

Một trong những trở ngại lớn nhất của chúng ta khi học một ngoại ngữ ấy là chúng ta quá… thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm.

Quá mưu trí : vì mình không thể nào đồng ý nghe một câu mà mình không hiểu : cần phải hiểu một câu nói gì trước khi nghe tiếp câu thứ hai, nếu không thì mình không buồn nghe tiếp .
Quá kinh nghiệm tay nghề : Cuộc đời đã dạy ta không nghe những gì người khác nói mà chỉ hiểu những gì mà nội dung chuyển tải. Nếu không hiểu nội dung, tất cả chúng ta không hề lặp lại lời người kia. Cũng do đó mà – trong tiến trình đầu học ngoại ngữ – mỗi lần nghe một câu tiếng Anh thì trong đầu phải dịch ra được tiếng Việt thì mới yên tâm, bằng không thì … câu ấy không có nghĩa .
Thế nhưng, đấy là lối học sinh ngữ ngược chiều. Tôi biết được 6 ngôn từ, trong đó có ba ngôn từ thành thạo nghe nói đọc viết : Việt – Anh – Pháp, và tôi thấy rằng trong những ngôn từ tôi biết thì, một cách khách quan, nghe và nói tiếng Việt là khó nhất ( vì ở phương tây, không có ngôn từ nào mà mình đổi cao độ của một từ thì ý nghĩa từ ấy lại đổi khác : ma – má – mà – mạ – mã – mả ). Nhưng những bạn ở forum này, cũng như tôi, đều không có yếu tố gì cả với cái sinh ngữ khó vào bậc nhất ấy !
Tuy nhiên, những thầy cô dạy tất cả chúng ta nghe nói tiếng Việt chẳng phải là những vị nhân viên ngôn từ như những thầy cô ngoại ngữ mà ta học tại những trường. Thầy dạy tiếng Việt tất cả chúng ta là toàn bộ những người quanh ta từ ngày ta sinh ra : cha mẹ, anh chị, hàng xóm, bạn hữu … nghĩa là đại đa số những người chưa có một giờ sư phạm nào cả, thậm chí còn không có một khái niệm nào về văn phạm tiếng Việt. Thế mà ta nghe tiếng Việt tự do và nói như sáo. Còn tiếng Anh thì không hề như thế được. Ấy là vì so với tiếng Việt, tất cả chúng ta học theo tiến trình tự nhiên, còn ngoại ngữ thì ta học theo tiến trình phản tự nhiên .
Từ lúc sinh ra tất cả chúng ta đã NGHE mọi người nói tiếng Việt chung quanh ( mà chẳng khi nào ta phản đối : ” tôi chẳng hiểu gì cả, đừng nói nữa ” ! Mới sinh thì biết gì mà hiểu và phản đối ! ). Sau một thời hạn dài từ 9 tháng đến 1 năm, ta mới NÓI những lời nói tiên phong ( từng chữ một ), mà không hiểu mình nói gì. Vài năm sau vào lớp mẫu giáo mới học ĐỌC, rồi vào lớp 1 ( sáu năm sau khi khởi đầu nghe ) mới tập VIẾT … Lúc bấy giờ, dù chưa biết viết thì mình đã nghe đưọc toàn bộ những gì người lớn nói rồi ( kể cả điều mình chưa hiểu ). Như vậy, tiến trình học tiếng Việt của tất cả chúng ta là Nghe – Nói – Đọc – Viết. Giai đoạn dài nhất là nghe và nói, rồi sau đó từ vựng tự thêm vào mà ta không khi nào bỏ thời hạn học từ ngữ. Và ngữ pháp ( hay văn phạm ) thì đến cấp 2 mới học qua loa, mà khi xong trung học thì ta đã quên hết 90 % rồi .
Nhưng tiến trình ta học tiếng Anh ( hay bất kỳ ngoại ngữ nào ) thì trọn vẹn ngược lại .
Thử nhìn lại xem : Trước tiên là viết một số ít chữ và chua thêm nghĩa tiếng Việt nếu cần. Và kể từ đó, học càng nhiều từ vựng càng tốt, kế đến là học văn phạm, rồi lấy từ vựng ráp vào cho đúng với văn phạm mà VIẾT thành câu ! Rồi loay hoay sửa cho đúng luật ! Sau đó thì tập ĐỌC những chữ ấy trúng được chừng nào hay chừng ấy, và nhiều khi lại đọc một âm tiếng Anh bằng một âm tiếng Việt ! ( ví dụ fire, fight, five, file … đều được đọc là ‘ phai ’ ). Sau đó mới tới quá trình NÓI, mà ‘ nói ’ đây có nghĩa là Đọc Lớn Tiếng những câu mình viết trong đầu mình, mà không vướng mắc người đối thoại có hiểu ‘ message ‘ của mình hay không vì mình chỉ lo là nói có sai văn phạm hay không. Lúc bấy giờ mới mày mò rằng những câu mình viết thì ai cũng hiểu, như khi mình nói thì chỉ có mình và … Thượng Đế hiểu thôi, còn người bản xứ ( tiếng Anh ) thì ‘ huh – huh ’ dài cổ như cổ cò ! Thế là học nói bằng cách sửa đổi phát âm những từ nào chưa chuẩn cho đến khi người khác hoàn toàn có thể hiểu được .
Sau thời hạn dài thật dài, mình tò mò rằng mình từng biết tiếng Anh, và nói ra thì người khác hiểu tàm tạm, nhưng khi họ nói thì mình không nghe được gì cả ( nghĩa là nghe không hiểu gì cả ). Lúc bấy giờ mới tập NGHE, và rồi đành bỏ cuộc vì cố gắng nỗ lực mấy cũng không hiểu được những gì người ta nói .
Vấn đề là ở đó : tất cả chúng ta đã học tiếng Anh ngược với tiến trình tự nhiên, vì quá mưu trí và có quá nhiều kinh nghiệm tay nghề. Tiến trình ấy là Viết – Đọc – Nói – Nghe !
Vì thế, muốn nghe và nói tiếng Anh, chuyện tiên phong là phải quên đi kinh nghiệm tay nghề và trí mưu trí, để trở lại trạng thái ‘ sơ sinh và con nít ’, và đừng sử dụng quá nhiều chất xám để nghiên cứu và phân tích, lý luận, dịch thuật !
Và đây là tuyệt kỹ để Nghe :

A. Nghe thụ động:

1. – ‘ Tắm ’ ngôn từ. Nghe không cần hiểu : Hãy nghe ! Đừng hiểu .
Bạn chép vào CD 1 số ít bài tiếng Anh ( vì dụ từ trên forum này ). Mỗi bài hoàn toàn có thể dài từ 1 đến 5 phút .
Khi nào bạn ở nhà một mình, thì mở những bài đó ra vừa đủ nghe, và cứ lặp đi lặp lại mãi ra rả như âm thanh nền suốt ngày. Bạn không cần chú ý đến nó. Bạn cứ thao tác của mình, đánh răng, rửa mặt, học bài làm bài, vào internet … với tiếng lải nhải của bài tiếng Anh. ( thậm chí còn, trong lúc bạn ngủ cũng hoàn toàn có thể để cho nó nói ) .
Trường hợp bạn có CD player, USB player hay iPod, thì đem theo để mở nghe khi mình có thời hạn chết – ví dụ : chuyển dời lâu giờ trên xe, đợi ai hay đợi đến phiên mình tại phòng mạch .
Công việc ‘ tắm ngôn từ ’ này rất quan trọng, vì cho ta nghe đúng với từng âm của một ngôn từ lạ. Tai của tất cả chúng ta bắt rất nhanh một âm quen, nhưng loại trừ những âm lạ. Ví dụ : Nếu bạn nghe câu : ‘ mặt trời mọc cánh khi chim voi truy vấn chén chó ’, một câu trọn vẹn không có ý nghĩa, nhưng bảo bạn lặp lại thì bạn lặp lại được ngay, vì bạn đã quá quen với những âm ấy. Nhưng khi một người nói một câu bằng chừng ấy âm ( nghĩa là 11 âm / vần ), trong ngôn từ bạn chưa từng học, và bảo bạn lặp lại thì bạn không thể nào lặp lại được, và bảo rằng … không nghe được ! ( Bạn có điếc đâu ! Vấn đề là tai bạn không nhận ra được những âm ! ) Lối ‘ tắm ngôn từ ‘ đó chỉ là yếu tố làm quen đôi tai, và sau một thời hạn ( lâu đấy chứ không phải vài ngày ) bạn sẽ bắt được những âm của tiếng Anh, và thấy rằng âm ấy rất dễ nghe, nhưng trọn vẹn khác với âm Việt. Đừng nản lòng vì lâu ngày mình vẫn không phân biệt âm : hãy nhớ rằng bạn đã tắm ngôn từ tiếng Việt ít ra là 9 tháng liên tục ngày đêm trước khi mở miệng nói được lời nói tiên phong và hiểu được một hai tiếng ngắn của cha mẹ ; và sau đó lại liên tục ‘ tắm ngôn từ ‘ Việt cho đến 4, 5 năm nữa !
2 – Nghe với hình ảnh động .
Nếu có giờ thì xem 1 số ít tin tức bằng tiếng Anh ( một điều khuyên tránh : đừng xem chương trình tiếng Anh của những đài Nước Ta, ít ra là quy trình tiến độ đầu, vì xướng ngôn viên Nước Ta, phần đông, nói rất gần với âm Nước Ta ( kể cả pronunciation ), nên mình dễ quen nghe, và từ đó lỗ tai mình lại hỏng, về sau lại khó nghe người bản xứ nói tiếng Anh – thế là phải học lại lần thứ hai ! ). Các hình ảnh đính kèm làm cho ta ‘ hiểu ’ được không ít nội dung bản tin, mà không cần phải ‘ dịch ’ từng câu của những gì xướng ngôn viên nói. Bạn sẽ yên tâm hơn, sau khi nghe 15 phút tin tức, tự tóm lược lại, thì thấy rằng mình đã chớp lấy được phần chính yếu của nội dung bản tin. Và đây là cách thứ hai để tắm ngôn từ .

B. Nghe chủ động.

1. Bản tin special english :
– Thu một bản tin, và nghe lại rồi chép ra nhiều chừng nào hay chừng nấy … nhớ là đừng tra cứu tự điển hay khám phá nghĩa vội. Đoán nghĩa trong nội dung câu, và nhớ lại âm thanh của từ, hay cụm từ đó, sau này tự nó sẽ rõ nghĩa, nếu trở đi trở lại hoài .
( Ngày xưa, trên đài VOA, sau mỗi chương trình tôi thường nghe một cụm từ tựa như như : statue, statute hay statu gì đó, mà không biết viết thế nào, tuy vẫn hiểu đại loại là : hãy đợi đấy để nghe tiếp. Mãi sau này tôi mới biết rằng thuật ngữ rất quen thuộc ấy là ‘ stay tuned ‘, nhưng một thời hạn dài, chính tả của chữ ấy so với tôi không thành yếu tố ! )
2. Chăm chú nghe lại 1 số ít bài mình từng nghe trong quá trình ‘ tắm ngôn từ ’
– Lấy lại script của những bài mình từng nghe, đọc lại và nhớ lại trong tưởng tượng lời đọc mà mình từng nghe nhiều lần .
Sau đó xếp bản script và nghe lại để hiểu. Lần này : tự nhiên mình sẽ nghe rõ từng tiếng và hiểu. Trường hợp không hiểu một từ hay cụm từ, thì gắng lặp lại nhiều lần đúng như mình đã nghe, sau đó lật lại script để so sánh .
3. Một số bài Audio trong Forum này : nghe nhiều lần, trước khi đọc script. Sau đó, đọc lại script, hầu hết kiểm tra những từ mình đã nghe hoặc đoán, hoặc những từ mà mình hoàn toàn có thể phát âm lại nhưng không hiểu viết và nghĩa thế nào. Qua việc này, nhiều khi ta phát hiện rằng một từ mình rất quen thuộc mà từ xưa đến nay mình cứ in trí là phải nói một cách nào đó, thì thực ra cần phải nói khác hẳn và phát âm như thế thì mới mong nghe đúng và nói cho người khác hiểu. Sau đó, xếp bản script và nghe lại một hai lần nữa. ( Ví dụ : hai chữ tomb, bury, khi xưa tôi cứ đinh ninh là sẽ phát âm là ‘ tôm-b ( ơ ), bơri ‘ – sau này nghe chữ ‘ tum, beri ‘ tôi chẳng hiểu gì cả – dù cho tôi nghe rõ ràng là tum, beri – cho đến khi xem script thì mới vỡ lẽ ! )
4. Học hát tiếng Anh, và hát theo trong khi nghe .
Chọn 1 số ít bài hát mà mình thích, tìm lyrics của nó rồi vừa nghe vừa nhìn lyrics. Sau đó học thuộc lòng và hát song song với ca sĩ, và gắng phát âm cũng như giữ vận tốc và trường độ cho đúng. Khi nào buồn buồn cũng hoàn toàn có thể tự hát cho mình nghe ( nếu không có giọng tốt và hát sai giọng một tí cũng không sao, vì đa phần là tập phát âm, vận tốc, trường độ và âm điệu tiếng Anh ) .
Và nói cho đúng giọng ( qua hát ) cũng là một cách giúp mình sau này nhạy tai hơn khi nghe, vì thường thường ngôn từ trong những bài hát khó nghe hơn những câu nói thông thường rất nhiều .
————–
Trước khi tạm dừng topic này, tôi muốn nói thêm một điều .
Có bạn bảo rằng lúc bấy giờ mình chưa hiểu, nên nỗ lực nghe nhiều cũng vô ích, để mình học thêm, khi nào có nhiều từ vựng để hiểu rồi thì lúc đó sẽ tập nghe sau .
Nghĩ như thế là HOÀN TOÀN SAI. Chính vì bạn chưa hiểu nên mới cần nghe nhiều hơn những người đã hiểu. Muốn biết bơi thì phải nhảy xuống nước, không hề lấy nguyên do rằng vì mình không hề nổi nên ở trên bờ học cho hết kim chỉ nan rồi thì mới nhảy xuống, và sẽ biết bơi ! Chưa biết bơi mà xuống nước thì sẽ uống nước và ngộp thở đấy, nhưng phải trải qua uống nước và ngộp thở như thế thì mới kỳ vọng biết bơi .
Muốn biết bơi, thì phải nhảy xuống nước, và nhảy khi chưa biết bơi. Chính vì chưa biết bơi nên mới cần nhảy xuống nước .
Muốn biết nghe và hiểu tiếng Anh thì phải nghe tiếng Anh, nghe khi chưa hiểu gì cả ! Và chính vì chưa hiểu gì nên cần phải nghe nhiều .

Phần 2 :

LÀM SAO NGHE ĐƯỢC TIẾNG ANH (2)

– NGHE BẰNG TAI –

Khi tôi bảo rằng tất cả chúng ta gặp trở ngại khi học ngoại ngữ vì mưu trí và có nhiều kinh nghiệm tay nghề, có người cho rằng đó là nói theo nghĩa bóng. Không phải đâu, tôi nói theo nghĩa đen đó ! Qua sự kiện sau ( và ACE chắc như đinh cũng từng gặp những trường hợp tương tự như ) ACE sẽ thấy ngay. Một người bạn từng dạy Anh Văn ở Trung Tâm Ngoại Ngữ với tôi, sau này sang định cư ở Mỹ. Anh cùng đi với đứa con 7 tuổi, chưa biết một chữ tiếng Anh nào. 11 năm sau tôi gặp lại hai cha con tại Hoa Kỳ. Con anh nói và nghe tiếng Anh không khác một người Mỹ chính cống. Trong khi đó anh nói tiếng Anh tuy lưu loát hơn xưa, nhưng rõ ràng là một người quốc tế nói tiếng Mỹ. Khi xem chương trình hài trên TV, con anh cười đúng với tiếng cười nền trong chương trình, trong khi đó anh và tôi nhiều khi không hiểu họ nói gì đáng cười : rõ ràng là kỹ năng và kiến thức nghe của con anh hơn anh rồi ! Điều này chứng tỏ rằng khi sang Mỹ, anh đã có kinh nghiệm tay nghề về tiếng Anh, và ‘ khôn ’ hơn con anh vì biết nhiều kỹ thuật, phương pháp học tiếng Anh, nên liên tục học tiếng Anh theo tiến trình phản tự nhiên ; trong khi con anh, vì không ‘ mưu trí ’ bằng anh, và thiếu kinh nghiệm tay nghề, nên đã học tiếng Anh theo tiến trình tự nhiên mà không theo một chiêu thức cụ thế nào để học vocabulary, grammar, listening, speaking cả .

Đi vào cụ thể từ vựng Anh.

( Những nghiên cứu và phân tích sau đây là để thuyết phục ACE đi vào tiến trình tự nhiên – và điều này yên cầu phải xóa bỏ cái phản xạ lâu ngày của mình là học theo tiến trình ngược – và việc làm xóa bỏ cái phản xạ sai này lại làm cho ta mất thêm thì giờ. ACE đọc để tin vào tiến trình tự nhiên, chứ không phải để nhớ những nghiên cứu và phân tích ‘ tào lao ’ này, khiến lại bị trở ngại thêm trong quy trình nâng cao kiến thức và kỹ năng của mình )

– Xóa bỏ kinh nghiệm nghe nguyên âm: Tiếng Anh là tiếng phụ âm.

Tiếng Anh đa phần là ngôn từ đa âm : một từ thường có nhiều âm. Lỗ tai tất cả chúng ta đã ‘ bị điều kiện kèm theo hóa ’ để nghe âm tiếng Việt. Tiếng Việt là loại tiếng đơn âm, vì vậy, mỗi tiếng là một âm và âm chủ yếu trong một từ là nguyên âm. Đổi một nguyên âm thì không còn là từ đó nữa : ‘ ma, mi, mơ ’ không hề hoán chuyển nguyên âm cho nhau, vì ba từ có ba nghĩa trọn vẹn khác nhau. Mặc khác, tiếng Việt không khi nào có phụ âm cuối từ. Ngay cả những chữ mà khi viết có phụ âm cuối, thì người việt cũng không đọc phụ âm cuối ; ví dụ : trong từ ‘ hát ’, nguyên âm mới là ‘ át ’, h ( ờ ) – át, chứ không phải là h ( ờ ) – á-t ( ơ ), trong khi đó từ ‘ hat ’ tiếng Anh được đọc là h ( ờ ) – a-t ( ờ ), với phụ âm ‘ t ’ rõ ràng .
Trong tiếng Việt phần đông không có những từ với hai phụ âm đi sau đó ( ngoài trừ ch và tr – nhưng thực ra, ch và tr cũng hoàn toàn có thể thay bằng 1 phụ âm duy nhất ) vì vậy, tai của một người Nước Ta – chưa khi nào làm quen với ngoại ngữ – không hề nhận ra hai phụ âm tiếp nối. Do đó, muốn cho người Việt nghe được một tiếng quốc tế có nhiều phụ âm tiếp nối, thì phải thêm nguyên âm ( ơ ) vào giữa những phụ âm ; ví dụ : Ai-xơ-len ; Mat-xơ-cơ-va .

Với kinh nghiệm (phản xạ) đó, một khi ta nghe tiếng Anh, ta chờ đợi nghe cho đủ các nguyên âm như mình NHÌN thấy trong ký âm (phonetic signs), và không bao giờ nghe được cả. Ví dụ: khi học từ America ta thấy rõ ràng trong ký âm: (xin lỗi vì không thể ghi phonetic signs vào trang này) ‘ơ-me-ri-kơ’, nhưng không bao giờ nghe đủ bốn âm cả, thế là ta cho rằng họ ‘nuốt chữ’. Trong thực tế, họ đọc đủ cả, nhưng trong một từ đa âm (trong khi viết) thì chỉ đọc đúng nguyên âm ở dấu nhấn (stress) – nếu một từ có quá nhiều âm thì thêm một âm có dấu nhấn phụ (mà cũng có thể bỏ qua) – và những âm khác thì phải đọc hết các PHỤ ÂM, còn nguyên âm thì sao cũng đưọc (mục đích là làm rõ phụ âm). Có thể chúng ta chỉ nghe: _me-r-k, hay cao lắm là _me-rơ-k, và như thế là đủ, vì âm ‘me’ và tất cả các phụ âm đều hiện diện. Bạn sẽ thắc mắc, nghe vậy thì làm sao hiểu? Thế trong tiếng Việt khi nghe ‘Mỹ’ (hết) không có gì trước và sau cả, thì bạn hiểu ngay, tại sao cần phải đủ bốn âm là ơ-mê-ri-kơ bạn mới hiểu đó là ‘Mỹ’? Tóm lại: hãy nghe phụ âm, đừng chú ý đến nguyên âm, trừ âm có stress!

Một ví dụ khác: từ interesting! Tôi từng được hỏi, từ này phải đọc là in-tơ-res-ting hay in-tơ-ris-ting mới đúng? Chẳng cái nào đúng, chẳng cái nào sai cả. Nhưng lối đặt vấn đề sai! Từ này chủ yếu là nói ‘in’ cho thật rõ (stress) rồi sau đó đọc cho đủ các phụ âm là người ta hiểu, vì người bản xứ chỉ nghe các phụ âm chứ không nghe các nguyên âm kia; nghĩa là họ nghe: in-trstng; và để rõ các phụ âm kế tiếp thì họ có thể nói in-tr(i)st(i)ng; in-tr(ơ)st(ơ)ng; in-tr(e)st(ư)ng. Mà các âm (i) (ơ), để làm rõ các phụ âm, thì rất nhỏ và nhanh đến độ không rõ là âm gì nữa. Trái lại, nếu đọc to và rõ in-tris-ting, thì người ta lại không hiểu vì dấu nhấn lại sang ‘tris’!

Từ đó, khi ta phát âm tiếng Anh ( nói và nghe là hai phần gắn liền nhau – khi nói ta phát âm sai, thì khi nghe ta sẽ nghe sai ! ) thì điều tối quan trọng là phụ âm, nhất là phụ âm cuối. Lấy lại ví dụ trước : những từ fire, fight, five, file phải được đọc lần lượt là fai – ( ơ ) r ; fai-t ( ơ ) ; fai-v ( ơ ), và fai – ( ơ ) l, thì người ta mới hiểu, còn đọc ‘ fai ‘ thôi thì không ai hiểu cả .

Với từ ‘girl’ chẳng hạn, thà rằng bạn đọc -rôl / -rơl (dĩ nhiên chỉ nhấn gơ thôi), sai hẳn với ký âm, thì người ta hiểu ngay, vì có đủ r và l, trong khi đó đọc đúng ký âm là ‘gơ:l’ hay bỏ mất l (gơ) thì họ hoàn toàn không hiểu bạn nói gì; mà có hiểu chăng nữa, thì cũng do context của câu chứ không phải là do bạn đã nói ra từ đó.

– Xóa bỏ kinh nghiệm nghe âm Việt.

Các nguyên âm Việt và Anh không hề giống nhau. Một âm rất rõ trong tiếng Anh sẽ rất nhoè với một lỗ tai người Việt, và một âm rất rõ trong tiếng Việt thì rất nhoè trong lỗ tai người Anh ( người bản xứ nói tiếng Anh ). Ví dụ : Khi bạn nói : “ Her name’s Hương ! ” Bạn đọc từ Hương thật rõ ! Thậm chí la lên thật to và nói thật chậm thì người ấy vẫn không nghe ra. Vì ‘ ươ ’ so với họ là âm rất nhoè. Nhưng nói là ‘ Hu-ôn-gh ( ơ ) ’ họ nghe rõ ngay ; từ đó ta phải hiểu họ khi nói đến cô Huôngh chứ đừng yên cầu họ nói tên Hương như người Việt ( phải mất vài năm ! ) .
Tương tư như vậy, không có nguyên âm tiếng Anh nào giống như nguyên âm tiếng Việt. Nếu ta đồng nhất để cho dễ mình, là ta sẽ không nghe được họ nói, vì thế giới này không chăm sóc gì đến cách nghe của người Nước Ta so với ngôn từ của họ. Ví dụ : âm ‘ a ’ trong ‘ man ’ thì không phải là ‘ a ’ hay ‘ ê ’ hay ‘ a-ê ’ hay ‘ ê-a ’ tiếng Việt, mà là một âm khác hẳn, không hề có trong tiếng Việt. Phải nghe hàng trăm lần, ngàn lần, thậm chí còn hàng chục ngàn lần mới nghe đúng âm đó, và rất rõ ! Ấy là chưa nói âm ‘ a ’ trong từ này, được phát âm khác nhau, giữa một dân cư England ( London ), Scotland, Massachusetts ( Boston ), Missouri, Texas !
Cũng thế, âm ‘ o ’ trong ‘ go ’ không phải là ‘ ô ’ Nước Ta, cũng chẳng phải là ô-u ( như cách phiên âm xưa ) hay ơ-u ( như cách phiên âm lúc bấy giờ ), lại càng không phài là ‘ âu ’, mà là một âm khác hẳn tiếng Việt. Phát âm là ‘ gô ’, ‘ gơu ’ hay ‘ gâu ’ là nhoè hẳn, và do đó những từ dễ như ‘ go ’ cũng là yếu tố so với tất cả chúng ta khi nó được nói trong một câu dài, nếu ta không tập nghe âm ‘ ô ’ của tiếng Anh đúng như họ nói. Một âm nhoè thì không có yếu tố gì, nhưng khi phải nghe một đoạn dài không ngưng nghỉ thì ta sẽ bị rối ngay .
Đây cũng là do một kinh nghiệm tay nghề tai hại xuất phát từ việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng. Trong quy trình học những âm tiếng Anh, nhiều khi giáo viên dùng âm Việt để so sánh cho dễ hiểu, rồi mình cứ xem đó là ‘ chân lý ’ để không thèm nghĩ đến nữa. Ví dụ, muốn phân biệt âm ( i ) trong sheep và ship, thì giáo viên nói rằng I trong sheep là ‘ I dài ’ tựa như như I trong tiếng Bắc : ít ; còn I trong ship là I ngắn, tương tự như như I trong tiếng Nam : ít – ích. Thế là ta cho rằng mình đã nghe được I dài và I ngắn trong tiếng Anh rồi, nhưng thực ra là chưa khi nào nghe cả ! Lối so sánh ấy đã tạo cho tất cả chúng ta có một ý niệm sai lầm đáng tiếc ; thay vì xem đấy là một hướng dẫn để mình nghe cho đúng âm, thì mình lại tiếp thu một điều sai ! Trong tiếng Anh không có âm nào giống âm I bắc hoặc I nam cả ! Bằng chứng : ‘ eat ’ trong tiếng Anh thì trọn vẹn không phải là ‘ ít ’ trong tiếng Việt, đọc theo giọng bắc, và ‘ it ’ trong tiếng Anh trọn vẹn không phải là ‘ ít ’ trong tiếng Việt, đọc theo giọng nam ! Vì thế, phải xóa bỏ những kinh nghiệm tay nghề loại này, và phải nghe trực tiếp thôi !

Xóa bỏ kinh nghiệm nghe bằng chữ viết.

Nếu ta hỏi một em bé : cháu nghe bằng gì ? Thì nó sẽ vấn đáp : Nghe bằng tai ! Nếu ta bảo : “ Cháu phải nghe bằng mắt cơ ! ” Chắc em bé tưởng ta … trêu cháu ! Thế nhưng điều xảy ra cho nhiều người học tiếng quốc tế là Nghe Bằng Mắt !
Thử nhìn lại xem. Trong quy trình tiến độ đầu tiếp xúc với tiếng Anh, khi ta nghe một người nói : “ I want a cup of coffee ! ”. Tức tốc, tất cả chúng ta thấy Open câu ấy dưới dạng chữ Viết trong trí mình, sau đó mình dịch câu ấy ra tiếng Việt, và ta HIỂU ! Ta Nghe bằng MẮT, nếu câu ấy không Open bằng chữ viết trong đầu ta, ta không Thấy nó, thì ta … Điếc !
Sau này, khi ta có trình độ cao hơn, thì ta hiểu ngay lập tức chứ không cần phải tâm lý lâu. Thế nhưng tiến trình cũng chẳng khác nhau bao nhiêu, ta vẫn còn thấy chữ Open và dịch, cái độc lạ ấy là ta viết và dịch rất nhanh, nhưng từ một âm thanh phát ra cho đến khi ta hiểu thì cũng trải qua ba bước : viết, dịch, hiểu. Khi ta đi đến một trình độ nào đó, thì trong tiếp xúc không có yếu tố gì cả, vì những câu rất ngắn, và ba bước đó được ‘ process ‘ rất nhanh nên ta không bị trở ngại, nhưng khi ta nghe một bài dài, thì sẽ lòi ra ngay, vì sau hai, ba, bốn câu liên tục ‘ processor ‘ trong đầu ta không còn đủ thì giờ để làm ba việc làm đó. Trong lúc nếu một người nói bằng tiếng Việt thì ta nghe và hiểu ngay, không phải viết và dịch ( tại vì thời xưa khi ta học tiếng Việt thì quy trình là nghe thì hiểu ngay, chứ không trải qua viết và dịch, vả lại, nếu muốn dịch, thì dịch ra ngôn từ nào ? ), và người nói có nhanh cách mấy thì cũng không thể nào vượt cái năng lực duy nhất của tất cả chúng ta là ‘ nghe bằng tai ‘ .
Vì thế, một số ít sinh viên cảm thấy rằng mình tập nghe, và đã nghe được, nhưng nghe một vài câu thì phải bấm ‘ stop ’ để một thời hạn chết – như computer ngưng mọi sự lại một tí để process khi nhận quá nhiều lệnh – rồi sau đó nghe tiếp ; nhưng nếu nghe một diễn thuyết nói liên tục thì sau vài phút sẽ ‘ điếc ’. Từ đó, người sinh viên nói rằng mình ‘ đã tới trần rồi, không thể nào tiến xa hơn nữa ! Vì thế giới này không stop cho ta có giờ hiểu kịp ’ ! ’ ( 1 )
Từ những nhận xét trên, một trong việc phải làm để nâng cao kỹ năng và kiến thức nghe, ấy xóa bỏ kinh nghiệm tay nghề Nghe bằng Mắt, mà trở lại tiến trình Nghe bằng Tai, ( hầu hết những du học sinh ở quốc tế, sau khi làm chủ một ngoại ngữ rồi từ trong nước, đều thấy ‘ đau đớn và nhiêu khê ’ lắm khi buộc phải bỏ thói quen nghe bằng mắt để trở lại với trạng thái tự nhiên là nghe bằng tai ! Có người mất cả 6 tháng cho đến 1 năm mới tàm tạm vượt qua ) .

– Xóa bỏ kinh nghiệm nghe bằng cấu trúc văn phạm.

Khi nghe ai nói, ta viết một câu vào đầu, và sửa cho đúng văn phạm, rồi mới dịch, và sau đó mới hiểu! Ví dụ. Ta nghe ‘iwanago’ thì viết trong đầu là ‘I want to go’, xong rồi mới dịch và hiểu; nếu chưa viết được như thế, thì iwanago là một âm thanh vô nghĩa.

Thế nhưng, nếu ta nghe lần tiên phong một người nói một câu hằng ngày : igotago, ta không thể nào viết thành câu được, và cho nên vì thế ta không hiểu. Bởi vì thực tiễn, câu này trọn vẹn sai văn phạm. Một câu đúng văn phạm phải là ‘ I am going to go ’ hoặc chí ít là ‘ I have got to go ’. Và như thế, đúng ra thì người nói, dù có nói vận tốc, cũng phải nói hoặc : I’m gona go ; hoặc I’ve gota go ( tiếng Anh không hề bỏ phụ âm ), chứ không hề là I gotta go ! Thế nhưng trong thực tiễn đời sống người ta nói như vậy, và hiểu rõ ràng, mặc kệ mọi luật văn phạm. Văn phạm xuất phát từ ngôn từ sống, chứ không phải ngôn từ sống dựa trên luật văn phạm. Do đó, ta cũng phải biết nghe mà hiểu ; còn cứ đem văn phạm ra mà tra thì ta sẽ khựng mãi. ( Tôi đang nói về kiến thức và kỹ năng nghe, còn làm thế nào viết một bài cho người khác đọc thì lại là yếu tố khác ! )
Tóm lại, trong phần san sẻ này, tôi chỉ muốn nhắc với ACE rằng, hãy NGHE ĐIỀU NGƯỜI TA NÓI, CHỨ ĐỪNG NGHE ĐIỂU MÌNH MUỐN NGHE, và muốn được như vậy, thì HÃY NGHE BẰNG TAI, ĐỪNG NGHE BẰNG MẮT !
Để hoàn tất bài san sẻ này, trong tương lai, tôi sẽ viết về một góc nhìn khác : Nghe tiếng Anh và ‘ Nghe ’ tiếng Anh .

——

( 1 ) Đùa một tí ! Sau này, khi nghe một người nói mà bạn không hiểu kịp thì đừng nói : ” Speak slowly pls ! I can’t understand ” mà phải nói là : ” Speak slowly pls ! Let me have enough time to write your sentence in my mind ”
Phần 3 :
Hai bài trước đây, tôi nói về việc nghe ‘ âm thanh ’ của tiếng Anh, có nghĩa là làm thế nào phân biệt được những âm với nhau đến nỗi, dù không hiểu câu ấy nói gì, cũng hoàn toàn có thể lặp lại đúng lời người ta nói ra ( câu càng dài thì kỹ năng và kiến thức nghe của mình càng cao ). Dĩ nhiên, có những người được ‘ lỗ tai âm nhạc ’ thiên phú nên phân biệt âm thanh rất nhanh. Ví dụ em Wendy Võ, một nhi đồng gốc Việt tại North Carolina ( tên Nước Ta là Võ thị Ngọc Diễm ). Năm nay em mới 8 tuổi mà đã nói được 11 thứ tiếng và soạn 45 bản nhạc. Em có năng lực lặp lại một câu nói bằng bất kỳ ngôn từ nào trên quốc tế, mà không cần hiểu nghĩa. Thế nhưng thường thường, người ta phải mất nhiều thời hạn để phân biệt những âm trong một ngôn từ mới, tuy nhiên TẤT CẢ MỌI NGƯỜI đều có năng lực này, vật chứng là không một người nào trên toàn cầu ( trừ người điếc ) là không hề nghe và nói ngôn từ mẹ đẻ của mình .
Nếu thời hạn qua, những bạn đã lắng nghe âm thanh tiếng Anh thôi, thì đến nay, hẳn bạn đã nhận thấy rằng bỗng dưng có 1 số ít từ hay cụm từ mình nghe rõ ràng hơn xưa, đặc biệt quan trọng là những số lượng và những danh từ riêng ( của những nhân vật, những địa điểm … ), và những từ mình đã quen thuộc. Có những đoạn bạn nghe một thời hạn dài 5-15 phút ( như trên TV ) rồi bỗng thấy mình ‘ hiểu ’ cơ bản nội dung chương trình đó .
Như thế là những bạn đã nghe tiếng Anh. Nhưng dù muốn dù không, khi nghe một ngôn từ mà chỉ nghe âm thanh thôi, thì cũng giống như mình nghe nhạc ( không lời ), hay nghe tiếng gió, tiếng chim. Nếu chỉ nghe như thế thì không đáng bỏ công, vì ngôn từ cốt là để truyền tin ( truyền một thông tin ). Nếu ta không nắm được thông tin bên dưới âm thanh phát ra bằng tiếng Anh, thì kể như tất cả chúng ta không ‘ nghe ’ được tiếng Anh. Vì thế, điều tất cả chúng ta cần học lại trước hết là nghe tiếng Anh ( như một âm thanh thuần túy ) để tiến đến bước sau cuối ( mà thông thường người học ngoại ngữ xem là bước tiên phong ), ấy là ‘ nghe ’ tiếng Anh, theo nghĩa là ‘ hiểu ’ một thông tin .
Vì thế, sau hai bài để nói về cách nghe tiếng Anh, thời điểm ngày hôm nay tôi sẽ đi sâu hơn, ấy là ‘ nghe ’ tiếng Anh, theo nghĩa là chớp lấy nội dung của thông tin qua một chuỗi âm thanh bằng tiếng Anh .
Nghe tiếng Anh và ‘ nghe ’ tiếng Anh

1. ‘Nghe’ trong ngữ cảnh.

Tôi từng nhắc đi nhắc lại rằng đừng khi nào tra từ điển khi mình nghe một diễn từ. Điều hầu hết là nghe và lặp lại được những âm thanh đã nghe, rồi từ từ hiểu được một từ mới, khi nó Open trong nhiều nội dung khác nhau ( nếu cả năm mình mới nghe từ đó một lần, có nghĩa là từ ấy không thông dụng và, trong tiến trình này, ta không cần phải bận tâm đến nó ! ). Ví dụ : bạn nghe nhiều lần ( âm thanh ) ‘ oubou ’ mà không hiểu nghĩa, lần lượt trong những câu sau :

– To play the ‘oubou’ you need to have strong arms.

– The ‘oubou’ is considered one of the most difficult instruments to play.

– The ‘oubou’ is very difficult to play, because Karen must force air at very high pressure into the tiny double reed.

Lần tiên phong, bạn chẳng biết âm ‘ oubou ’ chỉ cái gì, nhưng vì đi với play nên bạn đoán rằng đó là một cái gì để ‘ chơi ’. Như thế là đã ‘ hiểu ’ một cách tổng quát. Lần 2, với từ ‘ instrument ’ bạn biết rằng đó là cái để ‘ chơi ’ nhưng không phải là trong thể thao, mà là trong âm nhạc. Lần thứ ba, với cụm từ ‘ must force air ’ thì ta biết rằng đó là một nhạc cụ thổi hơi ( khí nhạc ) chứ không phải là nhạc cụ dây hay gõ … Và ta tạm hiểu như thế, mà không cần biết phải viết thế nào, cho đến khi đọc câu sau ( ví dụ điển hình ) :

The oboe looks very similar to the clarinet, but sounds very different!

Thế là ta biết được rõ ràng đó là một nhạc khí tương tự như clarinet, và từ mà ta nghe là ‘oubou’ thì được viết là oboe (và ta đọc đúng ngay chứ không cần phải tra từ điển!)

Ps : Đây cũng là yếu tố ‘ hiểu ’ một từ. Chúng ta có cảm xúc rằng nếu dịch được tiếng ấy ra là ta hiểu ngay, thế nhưng không có gì sai cho bằng. Nếu bạn học theo quy trình ngược, nghĩa là khởi sự biết từ ấy dưới dạng chữ viết, bạn sẽ tra từ điển và đọc là : kèn ô-boa ! Bạn thấy hài lòng vì mình đã hiểu ! Nhưng thực ra, nếu bạn không phải là một nhạc sĩ, thì ‘ kèn ô-boa ’ cũng chẳng thêm gì trong kỹ năng và kiến thức bạn. Ngay trong tiếng mẹ đẻ, ta hoàn toàn có thể hài lòng với khái niệm mơ hồ về một từ, nhưng khi học ngoại ngữ thì ta có cái cảm xúc sai lầm đáng tiếc là phải trở lại với từ mẹ đẻ mới gọi là hiểu. Đối với tôi, nightingale là một loại chim có tiếng hót hay và thường hót vào đêm hôm, còn có dịch ra là ‘ sơn ca ’ hay ‘ họa mi ’ thì cũng bằng thừa, vì tôi chưa khi nào thấy và biết chim ‘ sơn ca ’ hay ‘ họa mi ’. Thậm chí không biết là có phải một loài chim hay hai loài chim khác nhau, vì cả hai từ đều được dịch là nightingale .

2. Nghe trong toàn bộ bối cảnh.

Ta thường nghĩ rằng : ‘ một từ thì có một nghĩa nhất định ’. Hoàn toàn sai .
– Thử tra từ ‘ xấu đi ’ trong từ điển : negative. Như thế, ‘ một cán bộ xấu đi ’ phải được dịch là ‘ a negative cadre ’ ! Nếu cụm từ tiếng Việt có ý nghĩa rõ ràng thì cụm từ dịch ra tiếng Anh ( như trên ) là trọn vẹn không có ý nghĩa ! Nói cách khác : khi người Anh nói ‘ negative ’, thì người Việt hiểu là ‘ xấu đi ’ ; nhưng khi người Việt nói ‘ xấu đi ’, thì người Anh không hề hiểu là ‘ negative. ’
– Từ đó ta không thể nào hiểu đúng nghĩa một từ tiếng Anh nếu không đặt vào trong toàn cảnh của nó. Ví dụ : nếu không chú ý rằng câu truyện xảy ra ở Anh hay ở Mỹ, thì khi nghe từ corn ta hoàn toàn có thể hiểu sai : Ở Anh là lúa mì, và ở Mỹ là bắp !
Nếu thấy một người mở nắp bình xăng lên mà nói ‘ Oh my ! No more gas ’ thì ta hiểu ngay rằng ‘ gas ’ chính là ‘ xăng ’, mặc dầu trước đó mình hoàn toàn có thể học : petrol hay gasoline mới là xăng, còn gas có nghĩa là khí đốt !

Mà nhiều khi bối cảnh rõ đến nỗi, người ta dùng một từ sai mình cũng hiểu đúng. Bạn cứ thử đến cây xăng, mở bình và nói: đổ cho tôi 30.000 dầu! Tôi cam đoan là người ta không thắc mắc gì cả và sẽ đổ XĂNG chứ không đổ DẦU vào xe bạn; cao lắm là trong 100 lần, thì một lần người ta nhắc lại: đổ xăng phải không? Bạn nói là Dầu người ta vẫn hiểu là Xăng. Và trong tiếng Anh cũng thế! Bạn sẽ hiểu một từ trong toàn bộ bối cảnh của nó.

3. Nghe với tất cả giai điệu của câu.

Trong phần đầu tôi nói rằng khi ‘ nghe ’ một câu, đa phần là làm thế nào chớp lấy được thông tin của chuỗi âm thanh ấy. Nói cách khác, ngôn từ có trách nhiệm là truyền tin. Nhưng ngoài trách nhiệm truyền tin thì còn một trách nhiệm thứ hai, vô cùng quan trọng, ấy là trách nhiệm truyền cảm ( truyền một tình cảm ). Một câu nói tiếp xúc hằng ngày, luôn chuyển tải một phần của thất tình ( = bảy tình cảm con người, chứ không phải là bị tình phụ đâu : hỉ, nộ, ai, lạc, ái, ố, dục ). Vì thế, cao độ, vận tốc, cường độ của câu nói, trường độ ( độ dài ) và dấu nhấn của một từ, hoàn toàn có thể là điều mình cần phải ‘ nghe ’ cùng một lúc với những âm thanh được phát ra, thậm chí còn nghe âm điệu là chính. Nếu không thì ta hiểu sai, hoặc không hiểu gì cả. Đừng tưởng rằng khi ta nghe được từ ‘ hate ’ là ta hiểu ngay : ghét !
Vì dụ nghe một cô gái nói với một cậu trai : I hate you ! Câu này không phải khi nào cũng là ‘ Em ghét anh ‘ ! Nói với một ngôn từ nào đó thì hoàn toàn có thể hiểu là : Tôi căm thù anh ; hay Thôi, để tôi yên ; hay Anh làm tôi bực mình ; hoặc trái lại : Anh làm em cảm động quá ; thậm chí còn : Em yêu anh quá chừng chừng !
Và cách nhấn câu cũng thế. Ví dụ trong câu sau đây :
I didn’t say Paul stole my watch !
Nếu người nói nhấn mạnh vấn đề những từ theo 7 cách khác nhau, mỗi cách nhấn một từ ( I – didn’t – say – Paul – stole – my – watch ) thì nghĩa sẽ khác nhau trọn vẹn :

I didn’t say Paul stole my watch! (Somebody else said that!)

I didn’t say Paul stole my watch! (No! I didn’t act like that)

I didn’t say Paul stole my watch! (I disclosed by another way, but I didn’t SAY) v.v

Khi học tiếng Việt, tất cả chúng ta nghe hàng loạt giai điệu, nên nghe ( và nói ) đúng cao độ của một từ ( đúng những dấu ) ; thế nhưng khi một người quốc tế học tiếng Việt, tất cả chúng ta phải khổ công lý giải cho họ lên giọng, xuống giọng, uốn giọng như thế nào để nói những dấu sắc, huyền, nặng, hỏi – ngã ( do học nghe bằng tai nên người Nam và người Trung đồng điệu ? và ~, trong khi người Bắc phân biệt chúng rõ ràng ). Vì thế, ngược lại, khi nghe tiếng Anh, cần phải nghe hàng loạt âm điệu để chớp lấy những tình cảm bên dưới câu nói .
Nghe với cả giai điệu, mình sẽ hiểu ( và sau này sẽ dùng ) những câu hay thành ngữ một cách đúng mực như người bản ngữ, mà không cần phải dịch ra. Ví dụ : những câu ngắn như : Oh my God ! Look at this ! Hoặc No way ! Hoặc You’re joking / kidding ! Với giọng điệu khác nhau, những câu nói hằng ngày đó hoàn toàn có thể được hiểu là một tiếng khen hay chê, thán phục hay tuyệt vọng, bằng lòng hay bất bình, chấp thuận đồng ý hay phủ nhận !
Và từ đó, mình sẽ biết đối xử khi dùng tiếng Anh cho đúng nghĩa, chứ không chỉ đúng văn phạm. Ví dụ, khi tiếp một nhân vật quan trọng đến công ty bạn, bạn chuẩn bị sẵn sàng nói một câu mời rất trân trọng và đúng nghi thức ( formal ) : Would you please take a seat ? Thế nhưng bạn căng thẳng mệt mỏi đến độ nói theo một âm điệu nào đó khiến người kia bực mình với bạn ( mà bạn không hề biết ), vì ngỡ rằng bạn diễu cợt người ta ! Thế là hỏng cả một cuộc đàm phán. Thà rằng bạn nói đơn sơ : Sit down ! Với một giọng hòa nhã, thái độ tôn trọng, cử chỉ nhã nhặn và nụ cười nồng hậu, thì không ai lầm bạn ! Trái lại, nói câu rất formal trên kia, với thái độ căng thẳng mệt mỏi và giọng nói cộc lốc ( vì sợ nói sai ! ), thì tai hại hơn nhiều .

4. Nghe với những gì một từ bao hàm.

Ngôn ngữ dùng để truyền tin, nhưng đồng thời cũng truyền cảm. Vì thế, mỗi danh từ vừa chỉ định một cái gì đơn cử ( denotation ), vừa kèm theo một tình cảm ( connotation ). Các từ this gentleman, this man, this guy, this rascal đều có một denotation như nhau là một người nam nào đó, nhưng connotation thì trọn vẹn khác ; cũng như so với một người nữ nào đó ta hoàn toàn có thể dùng : a lady, a woman, a girl, a whore. Cùng một từ như communism ví dụ điển hình. Đối với một đảng viên đảng Cộng Sản hay một tình cảm viên, thì từ ấy gợi lên bao nhiêu điều dịu dàng êm ả cao đẹp, còn so với người chống cộng, thì từ ấy gợi lên bao nhiêu điều xấu xa, gian ác ! Trong khi denotation của nó chỉ là một triết thuyết như trăm ngàn thuyết thuyết khác, mà dù thích dù không, người ta cũng phải dùng để chỉ định triết thuyết do Karl Marx đề ra ! Từ đó, câu nói ‘ You’re a communist ! ‘ hoàn toàn có thể là một lời khen nồng ấm hoặc là một lời chỉ trích thậm tệ, tùy theo connotation của nó .
Khi học tiếng Anh, muốn nâng cao vốn từ vựng thì ta cố học nhiều từ đồng nghĩa tương quan ( synonyms ). Thế nhưng, không khi nào có synonyms đích thực cả : chỉ tương tự trong denotation chứ connotation trọn vẹn khác ( và cũng vì vậy mà không khi nào có hai từ trọn vẹn có nghĩa giống nhau ở hai ngôn từ khác nhau : father / mother không trọn vẹn là cha / mẹ – và daddy / mummy không trọn vẹn là ba / má ; vì tình cảm đính kèm với những từ ấy khác hẳn giữa người Việt và người Anh ). ” Nghe ” tiếng Anh, chính là biết nghe những connotations trong những thuật ngữ mình nghe .
Cho đến nay, tôi chỉ đề xuất những bạn nghe tin tức. Nhưng đó là quá trình nghe để quen với những âm. Trong quá trình ‘ nghe ’ tiếng Anh này, phải bớt giờ nghe tin tức mà xem phóng sự hoặc những phim truyền hình. Trên quốc tế, những speakers của những chương trình tin tức buộc phải nói với thái độ neutral, nghĩa là không được dùng từ kèm theo tình cảm, và không được giải quyết và xử lý âm điệu để thể hiện tình cảm của mình, vì vậy họ nói rất dễ nghe, nhưng chỉ nghe tin tức thôi thì ta bỏ sót một phần khá đa phần trong tiếng Anh .
( Trái lại xướng ngôn viên Nước Ta nhiều khi chưa làm chủ được tình cảm mình trong quy trình đọc một bản tin, và người ta thấy ngay là xướng ngôn viên vui mừng hay bực tức, tán đồng hay sự không tương đồng, với nội dung bản tin mình đọc. Còn người viết bản tin thì dùng những từ có connotation : ví dụ trước kia, khi nói đến một tổng thống Mỹ thì khi nào cũng là ‘ tên Kennedy ’ hoặc ‘ tên tổng thống Kennedy ’. Còn lúc bấy giờ thì ‘ Ngài tổng thống Bush ’, mà ít khi nói một cách trung lập : Tổng Thống G. Bush. Trong khi đó, phần nhiều không khi nào nghe trong một bản tin : ‘ Cố chủ tịch Hồ Chí Minh ’, mà khi nào cũng là ‘ Bác Hồ ’. Thuật ngữ ‘ Bác Hồ ’ mặc nhiện tiềm ẩn một tình yêu thương và kính trọng đến độ cụm từ ‘ cố quản trị Hồ Chí Minh ’, vốn là một cụm từ neutral, lại trở thành một cụm từ ‘ thất kính, xem thường ’ so với ‘ quản trị Hồ Chí Minh ’ ! )

5. Nghe bằng trái tim để cảm điều họ cảm.

Và sau cuối, so với những bạn muốn đi thật sâu vào tiếng Anh, thì hoàn toàn có thể phối hợp tổng thể những kiến thức và kỹ năng để hiểu những điều tiềm tàng bên dưới ngôn từ tiếp xúc ; và điều này hướng đến cách nghe văn học. Mọi ngôn từ đều gợi lên một cái gì đó vượt lên trên từ ngữ. Vì thế, thi ca là một ngôn từ đặc biệt quan trọng. Người Việt nào, dù thích hay không thích, vẫn cảm được ngôn từ của thi ca. Do đó, muốn nâng cao kỹ năng và kiến thức ‘ nghe ’ tiếng Anh của mình thì cần tập nghe những bài thơ. Cho đến nay, khó tìm những bài thơ audio, nhưng không phải là không có. Tập nghe đọc thơ, từ từ, tất cả chúng ta sẽ cảm được cái tinh túy của tiếng Anh, từ đó ta cảm được vì sao cùng một tư tưởng mà diễn đạt cách này thì ‘ hay ‘ hơn cách kia. Bấy giờ ta mới có quyền nói : tôi đã ‘ nghe ’ được tiếng Anh .
Ví dụ, khi muốn người ta cảm nhận tiếng gió mùa thu, thì Xuân Diệu đã sử dụng âm ‘ r ’ trong bài “ Đây Mùa Thu Tới ” :
Những luồng run rẩy rung rinh lá
Tương tự như vậy Robert L. Stevenson viết trong The Wind
I saw you toss the kites on high
And blow the birds about the sky ;
And all around I heard you pass ,

Like ladies’ skirts across the grass..

Tác giả đã làm cho ta cảm được làn gió hiu hiu với những âm ‘ r ’ và ‘ s ’ tiếp nối đuôi nhau và quyện vào nhau trong câu cuối, kèm với hình ảnh độc lạ của váy những mệnh phụ lướt qua trên cỏ ( điều mà người Nước Ta trọn vẹn không có kinh nghiệm tay nghề, vì mọi nét yêu kiều đều gắn liền với tà áo dài ) .

Kết luận:

Tôi đã khởi đầu gợi ý nghe tiếng Anh để rồi đi đến yếu tố ‘ nghe ’ tiếng Anh. Tuy nhiên, tôi tái diễn, những gì tôi nói chỉ là kim chỉ nan, và không có triết lý nào có thế làm cho bạn nghe được tiếng Anh. Cách duy nhất ấy là bạn phải tự mình nghe và rút ra những chiêu thức thích hợp với xu thế, kinh nghiệm tay nghề và sở trường thích nghi của mình .
Qua loạt bài này, tôi luôn đả phá cách nghe dựa trên viết và dịch. Thế nhưng, những điều tôi cho là trở ngại, nhiều khi lại có ích cho bạn, vì những thứ ấy không cản trở mà còn giúp bạn những cột móc để bám vào. Vâng. Nếu những bạn thấy việc đọc script, hoặc học từ vựng, hoặc viết thành câu và tra từ điển – như vẫn làm từ trước đến nay – giúp cho bạn nghe và hiểu nhanh hơn thì cứ sử dụng chiêu thức của mình. Tôi chỉ nhắc lại một điều này :
Tất cả những trợ giúp đó cũng giống như chiếc phao cho người tập bơi. Khi tập bơi, nhiều người cần có một cái phao để bám vào cho dễ nổi, từ đó mạnh dạn xuống nước mà tập bơi. Và không ít người bơi giỏi đã khởi sự như thế. Bạn cũng vậy, hoàn toàn có thể những cách nghe từ trước đến giờ ( nhìn script – học từ – kiểm tra văn phạm ) giúp bạn những cột chắc như đinh để bám vào mà nghe. Vậy thì xin nhớ rằng : Chiếc phao giúp cho bạn nổi, nhưng không giúp cho bạn biết bơi. Đến một quá trình nào đó, chính chiếc phao lại cản trở bạn và không cho bạn bơi tự do .
Hãy vứt cái phao sớm chừng nào hay chừng nấy, nếu không nó trở thành một trở ngại cho bạn khi bạn muốn bơi nhanh và xa .
Hãy vứt những chữ viết khi nghe nói, nhanh chừng nào hay chừng ấy, nếu không chúng sẽ cản trở bạn và bạn không khi nào thực sự ‘ nghe ‘ được tiếng Anh !

Nguồn : http://englishtime.us/forum/default.aspx?g=posts&t=3992

 

——–
Mình đọc bài mà thấy thấm thía từng lời của thày. Xin cảm ơn thày rất nhiều .

Related Posts

About The Author

Add Comment