Sốt xuất huyết: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Sốt xuất huyết: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị


03/07/2012 23:32    

1,695,659     

2,063,737     

03/07/2012 23 : 32

Sốt xuất huyết dengue (dengue hemorrhagic fever, DHF hay Sốt dengue (dengue fever, DF, đọc là đăng-gi), tại Việt Nam thường được gọi chung là bệnh sốt xuất huyết, có biểu hiện nặng nhất của bệnh là hội chứng sốc dengue (dengue shock syndrome, DSS) được gây ra do Dengue virus (chi Flavivirus, họ Flaviviridae).

Sốt xuất huyết : Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Sốt xuất huyết dengue ( dengue hemorrhagic fever, DHF hay Sốt dengue ( dengue fever, DF, đọc là đăng-gi ), tại Nước Ta thường được gọi chung là bệnh sốt xuất huyết, có biểu lộ nặng nhất của bệnh là hội chứng sốc dengue ( dengue shock syndrome, DSS ) được gây ra do Dengue virus ( chi Flavivirus, họ Flaviviridae ) .

Virus này có 4 chủng huyết thanh khác nhau là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Bệnh nhân nhiễm với chủng virus nào thì chỉ có năng lực tạo nên miễn dịch suốt đời với chủng virus đó mà thôi. Chính thế cho nên mà những người sống trong vùng lưu hành dịch dengue hoàn toàn có thể mắc bệnh sốt xuất huyết nhiều hơn một lần trong đời. Sốt dengue và sốt xuất huyết dengue hầu hết là bệnh ở vùng nhiệt đới gió mùa và cận nhiệt đới. Nhiễm virus dengue gây nên triệu chứng lâm sàng khác nhau tùy từng thành viên. Bệnh hoàn toàn có thể chỉ biểu lộ nhưmột hội chứng nhiễm virus không đặc hiệu hoặc bệnh lý xuất huyết trầm trọng và đưa đến tử trận. Trong bài này, thuật ngữ dengue được sử dụng để chỉ chung cho ba thể bệnh nêu trên. Khi nói đến từng thể riêng không liên quan gì đến nhau thì tên đúng chuẩn của thể bệnh đó sẽ được sử dụng .

Có thể nói dengue là một bệnh do virus lây truyền do muỗi thường gặp nhất ở người. Trong những năm gần đây bệnh đã trở thành mối quan ngại lớn so với sức khỏe thể chất hội đồng trên bình diện quốc tế. Trên toàn quốc tế có khoảng chừng 2,5 tỷ người hiện đang sống trong vùng có lưu hành bệnh. Sự lan tràn về mặt địa lý của cả véc tơ truyền bệnh ( muỗi ) và virus đã đưa đến sự tăng cao tỷ suất bệnh trong vòng 25 năm qua cũng như năng lực xuất hiện dịch do nhiều chủng huyết thanh khác nhau ở những đô thị trong vùng nhiệt đới gió mùa .

I. DỊCH TỄ HỌC :

Những trận dịch tiên phong đã được ghi nhận xảy ra vào những năm từ 1778 – 1780 ở châu Á, châu Phi và Bắc Mỹ. Sự Open gần như đồng thời của những trận dịch trên ba lục địa khác nhau chứng tỏ rằng virus gây bệnh cũng như véc tơ truyền bệnh đã phân bổ thoáng đãng trên toàn quốc tế từ hơn 200 năm trước. Trong thời hạn này dengue chỉ được xem là bệnh nhẹ. Một vụ đại dịch dengue Open ở Khu vực Đông Nam Á sau Chiến tranh quốc tế thứ II và từ đó lan rộng trên toàn thế giới. Cũng ở khu vực Khu vực Đông Nam Á, dengue lần tiên phong được phát hiện ở Philippines vào năm 1950 nhưng đến năm 1970 bệnh đã trở thành nguyên do nhập viện và tử trận thường gặp ở trẻ nhỏ trong vùng này .
II. XU HƯỚNG MẮC BỆNH :
Tỉ lệ mắc bệnh trên toàn quốc tế đã ngày càng tăng can đảm và mạnh mẽ trong những năm gần đây. Bệnh này hiện đã trở thành dịch tại trên 100 vương quốc ở châu Phi, châu Mỹ, khu vực phía Đông Địa Trung Hải, Khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. Khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương là khu vực chịu ảnh hưởng tác động nặng nề nhất. Trước năm 1970, chỉ có 9 vương quốc có dịch lưu hành. Con số này tăng lên gấp hơn 4 lần vào năm 1995. Tổ chức Y tế Thế giới ( WHO ) ước tính mỗi năm có khoảng chừng 50 đến 100 triệu người mắc bệnh. Không chỉ có số trường hợp mắc bệnh ngày càng tăng mà năng lực nhiễm nhiều loại virus khác nhau cũng ngày càng đáng báo động. Sau đây là một vài số lượng thống kê khác :

http://suckhoe365.net/wp-content/themes/VN-News02/images/bullet.gif ) ; background-attachment : initial ; background-origin : initial ; background-clip : initial ; background-color : initial ; line-height : 21 px ; background-position : 18 px 8 px ; background-repeat : no-repeat no-repeat ; ” > Trong vụ dịch, tỉ lệ mắc bệnh ở những đối tượng người dùng nhạy cảm thường là 40-50 % nhưng cũng hoàn toàn có thể cao đến 80-90 % .
http://suckhoe365.net/wp-content/themes/VN-News02/images/bullet.gif ) ; background-attachment : initial ; background-origin : initial ; background-clip : initial ; background-color : initial ; line-height : 21 px ; background-position : 18 px 8 px ; background-repeat : no-repeat no-repeat ; ” > Mỗi năm có khoảng chừng 500.000 trường hợp sốt xuất huyết dengue cần nhập viện, phần nhiều trong số đó là trẻ nhỏ. Tỉ lệ tử trận trung bình vào khoảng chừng 2,5 % .
http://suckhoe365.net/wp-content/themes/VN-News02/images/bullet.gif ) ; background-attachment : initial ; background-origin : initial ; background-clip : initial ; background-color : initial ; line-height : 21 px ; background-position : 18 px 8 px ; background-repeat : no-repeat no-repeat ; ” > Nếu không được điều trị, tỉ lệ tử trận của sốt xuất huyết dengue hoàn toàn có thể vượt quá 20 %. Với phương pháp điều trị tích cực tân tiến, tỉ lệ tử trận hoàn toàn có thể thấp hơn 1 % .
III. NGUYÊN NHÂN MẮC BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT :
Người nhiễm virus dengue do muỗi cái thuộc chi Aedes đốt. Muỗi Aedes aegypti là véc tơ truyền bệnh hầu hết ở hầu hết những khu vực bệnh lưu hành. Muỗi Aedes aegypti hoạt động giải trí vào ban ngày và chỉ có muỗi cái mới đốt người và truyền bệnh. Khi muỗi cái Aedes hút máu bệnh nhân nhiễm virus dengue, virus này sẽ ủ bệnh trong khung hình muỗi khoảng chừng 8 đến 11 ngày. Trong khoảng chừng thời hạn sống còn lại sau đó, muỗi có rủi ro tiềm ẩn truyền bệnh cho người. Khi virus vào khung hình người, chúng tuần hoàn trong máu từ 2 đến 7 ngày. Trong khoảng chừng thời hạn này nếu muỗi Aedes hút máu thì virus được truyền cho muỗi .

Người là ổchứa virus chính. Ngoài ra người ta mới phát hiện ởMalaysia có loài khỉsống ởcác khu rừng nhiệt đới gió mùa cũng mang virus dengue. Aedes aegypti có nguồn gốc từchâu Phi. Loài muỗi này từ từ lan tràn ra hầu hết những khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa tiên phong là nhờtàu thuyền và sau đó có thểcảmáy bay nữa. Ngày nay có hai loài phụcủa Aedes aegypti là Aedes aegypti queenslandensis, một dạng hoang dã ởchâu Phi không phải là véc tơtruyền bệnh chính, và Aedes aegypti formosuslà muỗi sống ởkhu vực đô thịvùng nhiệt đới gió mùa và là véc tơtruyền bệnh chính. Trong quá khứ, muỗi Aedes aegypti phải nhờvào những vũng nước mưa đểđẻtrứng. Tuy nhiên thời nay quy trình đô thịhóa diễn ra với tốc độồạt đang cung ứng cho muỗi những hồnước tự tạo đểmuỗi đẻtrứng dễdàng hơn nhiều .

Aedes albopictus trước kia là véc tơ truyền bệnh chính của dengue và lúc bấy giờ vẫn còn là véc tơ quan trọng ở châu Á. Loài muỗi này gần đây đã lan tràn đến khu vực Trung Mỹ, Hoa Kỳ và tại đây muỗi này là véc tơ truyền bệnh quan trọng thứ hai. Trong khi muỗi Aedes aegypti formosus đa phần sống ở khu vực đô thị thì muỗi Aedes albopictus lại cư trú đa phần ở vùng nông thôn. Muỗi Aedes aegypti không truyền virus qua trứng, trong khi muỗi Aedes albopictus thì có năng lực này .

IV. SINH LÝ CỦA BỆNH :
Nhiễm virus dengue thường không có bộc lộ rõ ràng. Sốt dengue cổ xưa ( thể nhẹ ) đa phần Open ở người lần đầu mắc bệnh, chưa có miễn dịch. Sốt xuất huyết dengue / Hội chứng sốc dengue ( thể nặng ) thường xảy ra trong lần nhiễm trùng sau, khi bệnh nhân đã có sẵn miễn dịch dữ thế chủ động ( do đã bị bệnh ) hoặc thụ động ( do mẹ truyền sang ) so với một loại huyết thanh khác. Bệnh thường bộc lộ nặng bất ngờ đột ngột sau 2 đến 5 ngày ( quá trình hạ sốt ). Các phức tạp kháng nguyên-kháng thể lưu hành trong máu, sự hoạt hóa mạng lưới hệ thống bổ thể và giải phóng những chất hoạt mạch hoàn toàn có thể gây nên tăng tính thấm mao mạch so với huyết tương, xuất huyết và hoàn toàn có thể là đông máu nội mạch lan tỏa. Trong quy trình đào thải miễn dịch của những tế bào nhiễm virus, những protease và lymphokine được phóng thích gây hoạt hóa mạng lưới hệ thống bổ thể cũng như những yếu tố tăng tính thấm thành mạch .

Miễn dịch tăng cường bệnh : Một số nhà nghiên cứu đưa ra giả thiết rằng “ thể nặng của bệnh là sốt xuất huyết dengue / hội chứng sốc dengue xảy ra khi một người đã nhiễm bệnh trong quá khứ bởi một loại huyết thanh virus nay lại nhiễm một loại huyết thanh virus khác ”. Giả thiết này được củng cố bởi những ghi nhận lâm sàng rằng sốt xuất huyết dengue gặp đa phần ở những người đã tối thiểu một lần mắc bệnh trước đó và sốt xuất huyết dengue xảy ra tiếp tục hơn ở những dân cư trong vùng dịch lưu hành hơn là những hành khách mắc bệnh tại nơi này trong cùng thời gian. Nếu giả thiết này là đúng trọn vẹn thì việc lưu chuyển những loại huyết thanh virus khác nhau từ vùng này đến vùng khác trên quốc tế sẽ ngày càng gây nên thực trạng bệnh nặng nề hơn trong tương lai

Như vậy yếu tố rủi ro tiềm ẩn gây bệnh nặng trong sốt xuất huyết dengue là người sẵn có kháng thể kháng lại một loại huyết thanh đã gây bệnh trước đó, chủng virus gây bệnh, trẻ nhỏ hơn 12 tuổi, phụ nữ và người Caucasian ( da trắng ) .

V. TRIỆU CHỨNG VÀ CHUẨN ĐOÁN :
Triệu chứng

1. Thời kỳ ủ bệnh :

3 – 6 ngày, 1 số ít trường hợp hoàn toàn có thể lê dài đến 15 ngày .

2. Sốt dengue

Triệu chứng thường Open bất thần với sốt cao, người căng thẳng mệt mỏi rũ rượi, nhức đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ ( đau thắt lưng và nhiều lúc đau chân ), thường kèm theo đau họng, buồn nôn, nôn mửa, đau vùng thượng vị và tiêu chảy .

Ở trẻ nhỏ, đau họng và đau bụng thường là những triệu chứng nổi trội. Hạ sốt Open vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 8 thường kèm biểu lộ xuất huyết nhẹ ( chấm xuất huyết dưới da, nốt xuất huyết và chảy máu mũi ). Sau khi hạ sốt thường Open ban dạng dát sẩn đa hình thái, đôi lúc gây ngứa, tiên phong ở thân mình và lan rộng theo hướng ly tâm đến những chi, mặt, lòng bàn tay và lòng bàn chân. Một số trường hợp hoàn toàn có thể bệnh hoàn toàn có thể tiến triển đến xuất huyết tiêu hóa và sốc. Như vậy biểu lộ xuất huyết không chỉ sốt xuất huyết dengue mới có ( 6 ) .

3. Sốt xuất huyết dengue

Giai đoạn sớm của bệnh không hề phân biệt được với sốt dengue. Tuy nhiên thường sau từ 2 đến 5 ngày, tức là vào tiến trình hạ sốt, một số ít trường hợp nhiễm trùng tiên phong và hầu hết những nhiễm trùng thứ phát sau khi đã nhiễm một loại huyết thanh khác có biểu lộ hạ tiểu cầu ( < 100.000 / mm³ ) và cô đặc máu. Thường thì giảm tiểu cầu xảy ra trước cô đặc máu. Biểu hiện xuất huyết hoàn toàn có thể xảy ra hoặc không. Các biểu lộ xuất huyết thường gặp trong sốt xuất huyết dengue gồm xuất huyết dưới da tự phát hoặc sau tiêm chích, chảy máu chân răng, chảy máu mũi và xuất huyết tiêu hóa. Lá lách thường không lớn. Nếu gan lớn và đau thì đây là những tín hiệu bệnh nặng. Các bộc lộ khác hoàn toàn có thể gồm tràn dịch màng phổi, giảm protein máu, bệnh lý não với dịch não tủy thông thường ( 6 ) . Tính thấm mao mạch ngày càng tăng, với hậu quả thoát huyết tương ra ngoài khoang dịch kẽ với lượng lớn, là nguyên do của thực trạng cô đặc máu. Khi bệnh nhân có đồng thời hai tín hiệu giảm tiểu cầu và cô đặc máu thì được chẩn đoán là sốt xuất huyết dengue và được phân loại theo WHO ( 6 ) :

Độ I: giảm tiểu cầu kèm cô đặc máu nhưng không có chảy máu tự phát.

Độ II : giảm tiểu cầu và cô đặc máu kèm theo chảy máu tự phát .
Độ III : giảm tiểu cầu và cô đặc máu, huyết động không không thay đổi : mạch lăn tăn, huyết áp kẹp ( hiệu số huyết áp tâm thu – huyết áp tâm trương < 20 mm Hg ), tay chân lạnh, niềm tin lú lẫn . Độ IV : giảm tiểu cầu và cô đặc máu, sốc biểu lộ rõ : bệnh nhân không có mạch ngoại biên, huyết áp = 0 mm Hg . Nếu được điều trị thoát sốc thì bệnh nhân lành bệnh nhanh gọn và rất hiếm có di chứng ( 6 ) . Chẩn đoán Chẩn đoán nguyên do là cực kỳ quan trọng và thiết yếu nếu xét trên phương diện sức khỏe thể chất hội đồng nhưng lại có vẻ như là không thiết yếu cho việc thiết lập một chính sách điều trị tương hỗ sớm cho bệnh nhân. Chẩn đoán dengue thường dựa vào những yếu tố dịch tễ, biểu lộ lâm sàng như trình diễn ở trên cũng như dựa vào những xét nghiệm đơn thuần : số lượng bạch cầu, số lượng tiểu cầu và hematocrit . Số lượng bạch cầu trong máu ngoại vi : dengue xuất huyết thường có giảm bạch cầu. Trường hợp tăng bạch cầu và tăng bạch cầu trung tính thường là cơ sở để loại trừ dengue xuất huyết . Giảm tiểu cầu ( < 100.000 / mm³ ) : cần làm số lượng tiểu cầu ở bất kể bệnh nhân nào hoài nghi sốt xuất huyết dengue. Tiểu cầu càng giảm, rủi ro tiềm ẩn xuất huyết càng cao . Hematocrit : khi giá trị hematocrit tăng trên 20 % so với trị số thông thường trước đó thì bệnh nhân được coi là có cô đặc máu. Đây là một tiêu chuẩn chẩn đoán sốt xuất huyết dengue. Nếu không biết được giá trị hematocrit thông thường của bệnh nhân thì hoàn toàn có thể xem giá trị > 45 % là mốc chẩn đoán ( 6 ) .
Một số xét nghiệm khác nhằm mục đích nhìn nhận mức độ bệnh : điện giải đồ, khí máu, công dụng đông máu, men gan, X quang phổi nhằm mục đích phát hiện biến chứng tràn dịch màng phổi ( 4 ) .
Chẩn đoán nguyên do : hoàn toàn có thể bộc lộ mầm bệnh trong máu và huyết thanh bằng giải pháp phân lập virus, xác lập kháng nguyên virus bằng những giải pháp miễn dịch hoặc phát hiện bộ gene của virus bằng kỹ thuật khuyếch đại chuỗi DNA ( PCR ) .

Chẩn đoán huyết thanh học trải qua giải pháp xác lập IgM bằng kỹ thuật hấp phụ miễn dịch kết nối enzyme ( MAC-ELISA ) ở hai mẫu máu bệnh nhân lấy cách nhau 14 ngày. Mẫu máu thứ nhất lấy trước ngày thứ 7 của bệnh cũng hoàn toàn có thể có ích trong việc phân lập virus bằng cách cấy vào tế bào của muỗi Aedes albopictus. Sau đó, việc định danh vi trùng hoàn toàn có thể triển khai nhờ xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang sử dụng kháng thể đơn dòng .

Ở bệnh nhân tử trận, chẩn đoán hoàn toàn có thể thực thi bằng giải pháp phân lập virus hoặc xác lập kháng nguyên virus ( phản ứng miễn dịch huỳnh quang trực tiếp ) từ hai mẫu bệnh phẩm ( gan, lách, hạch bạch huyết, tuyến ức ) .

VI. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ VÀ DỰ PHÒNG SỐT XUẤT HUYẾT :
Nguyên tắc chung

Vấn đề mất nước trong sốt xuất huyết dengue : không phải sốt xuất huyết dengue gây mất nước. Đây là sự nhầm lẫn khá lâu bền hơn. Bệnh dù nặng dù nhẹ vẫn không có mất nước trên lâm sàng. Cân nặng không giảm, da không khô, 1 số ít tế bào nội tạng thừa nước thấy được trên siêu âm. Thường và hầu hết bệnh nhân sốt xuất huyết dengue là đủ và thừa nước, đã đủ nước ngay lúc mới mở màn truyền dịch cấp cứu. Vì sao phải truyền dịch cấp cứu sốc dengue : vì bệnh nhân bị giảm thể tích tuần hoàn máu. Tại sao bị giảm thể tích tuần hoàn máu, giảm khoảng chừng 20 đến 30 % thế tích : vì albumin trong máu thoát quản ra khỏi lòng mạch. Nước thông thường ra vào giữa lòng mạch với những mô và tế bào, nay không trở vào lòng mạch cho đủ nhu yếu, bởi một số ít lớn albumin hiện hữu ngoài lòng mạch. Có thể nói bệnh siêu vi dengue gây thoát quản huyết tương, không phải là bệnh mất nước. Đây là điểm mấu chốt, quan trọng để sớm biến hóa tư duy điều trị .

Phân cấp điều trị bệnh nhân

Sau đây là những gợi ý về phân cấp bệnh nhân theo tuyến điều trị trong trường hợp có dịch với lượng bênh nhân tăng cao trong cùng thời gian. Xin chú ý quan tâm đây chỉ là những gợi ý và tuyệt đối không phải là phác đồ điều trị nên không hề vận dụng cho mọi trường hợp ( 6 ) .

Tiêu chuẩn điều trị tại nhà :
Tất cả những bệnh nhân Sốt dengue không có nhu yếu phải truyền dịch tĩnh mạch .
Bệnh nhân Độ I có năng lực bù dịch bằng đường uống .
Bệnh nhân Độ II có năng lực bù dịch bằng đường uống và không có chảy máu quan trọng .

Tiêu chuẩn nhập viện trong thời hạn ngắn ( 12 – 24 giờ ) :
Tất cả những trường hợp bệnh cần bù dịch qua đường tĩnh mạch .
Bệnh nhân Độ I và Độ II và không hề điều trị bù dịch bằng đường uống .
Bệnh nhân Độ I hoặc Độ II nhưng có đau tức gan và gan lớn .
Tất cả bệnh nhân độ III .

Tiêu chuẩn nhập viện trong thời hạn dài ( > 24 giờ ) :
Tất cả bệnh nhân thuộc nhóm nhập viện trong thời hạn ngắn không phân phối điều trị bù dịch .
Bệnh nhân Độ I hoặc Độ II kèm theo nhưng yếu tố cơ địa dễ chuyển thành bệnh nặng ( hen phế quản, dị ứng, đái tháo đường, bệnh phổi ùn tắc mạn tính … ) .
Bệnh nhân Độ II hoặc Độ III và có chảy máu quan trọng .
Tất cả bệnh nhân Độ IV .
Dự phòng

Vắc xin

Lý tưởng nhất là có một vắc xin hoàn toàn có thể chống lại cả bốn loại huyết thanh virus gây bệnh. Đáng tiếc là một loại huyết thanh như vậy lúc bấy giờ vẫn chưa có sẵn. Tuy nhiên đã có một điều tra và nghiên cứu tại Đại học Mahidol ( xứ sở của những nụ cười thân thiện ) với sự cộng tác của WHO, một vắc xin chống cả bốn loại huyết thanh virus gây bệnh đang được tăng trưởng và hoàn thành xong. Vắc xin này tỏ ra bảo đảm an toàn và hiện đang được đưa vào dùng thử nghiệm trên lâm sàng ( 5 ). Hiện nay vắc xin chống sốt xuất huyết cả 4 chủng huyết thanh của Dengue virus đang ở pha 2 thử nghiệm lâm sàng .

Kiểm soát véc tơ truyền bệnh

Hiện tại, trấn áp véc tơ truyền bệnh được xem là giải pháp phòng bệnh duy nhất có hiệu suất cao ( 3 ). Kiểm soát những véc tơ Aedes hoàn toàn có thể làm giảm đáng kể tỉ lệ mắc bệnh dengue. Trong những năm 1950 đến 1960 Tổ chức Y tế Toàn châu Mỹ ( Pan American Health Organization ) đã thành công xuất sắc trong việc diệt sạch Aedes aegypti ở nhiều vùng thuộc Trung và Nam Mỹ, và trong thời hạn này những vụ dịch dengue rất hiếm ở châu Mỹ. Tuy nhiên sau khi chương trình ngừng lại thì Aedes aegypti và sau đó là dengue tái xuất hiện .

Phương pháp chính để trấn áp số luợng muỗi Aedes là giảm thiểu những khu vực có nước đọng, là nơi đẻ trứng của muỗi. Đậy kín những dụng cụ chứa nước, giảm tối đa những đồ vật hoàn toàn có thể chứa nước mưa ( lốp xe cũ, chén bát cũ … ), hay nước sạch như bình bông, bàn cầu trong những phòng trống không có người ở, hầm nước ở những nhà ở. Có thể dùng những loại sinh vật trong nước tàn phá trứng của muỗi. Khi có dịch thì đôi lúc phải cần đến phun thuốc diệt muỗi trên diện rộng .

Cũng giống như tổng thể những bệnh lây truyền do arbovirus khác, những giải pháp bảo lãnh cá thể như mang tất, vớ dài, dùng thuốc xua muỗi, tránh nhưng nơi có tỷ lệ véc tơ truyền bệnh cao có công dụng tốt nhất. Một điểm đặc biệt quan trọng là muỗi Aedes aegypti hoạt động giải trí vào ban ngày nên có giải pháp phòng tránh khác so với những loại muỗi chỉ hoạt động giải trí đêm hôm như Anophele và Culex .

 

Mo – Tổng hợp
Facebook a Comment

Related Posts

About The Author