Bức tường Berlin hình thành và sụp đổ như thế nào

Bức tường Berlin, ngăn cách phần Đông và Tây thành phố, là một trong những hình tượng can đảm và mạnh mẽ nhất của Chiến tranh Lạnh. Sự sụp đổ của nó dẫn đến thống nhất nước Đức và đánh một dấu mốc quan trọng trong lịch sử vẻ vang quốc tế tân tiến .Vào ngày 13/8/1961, cơ quan chính phủ Cộng hòa Dân chủ Đức ( GDR hay Đông Đức ) khởi đầu dựng hàng rào dây thép gai và ” bức tường chống phát xít ” ( Antifascistischer Schutzwall ), giữa Đông và Tây Berlin. Mục đích chính thức của Bức tường Berlin này là nhằm mục đích ngăn cái gọi là ” những kẻ phát xít ” phương Tây vào Đông Đức, nhưng nó cũng nhằm mục đích ngăn việc sơ tán quy mô lớn từ Đông sang Tây. Bức tường Berlin vẫn đứng sừng sững cho tới ngày 9/11/1989, khi chỉ huy đảng Công nhân xã hội thống nhất cầm quyền thông tin công dân của GDR hoàn toàn có thể vượt qua biên giới bất kể khi nào họ muốn .
Đêm đó, những đám đông hồ hởi đổ về bức tường. Một số tự do vượt qua để vào Tây Berlin, trong khi những người khác đem búa, dùi và khởi đầu đục đẽo tường. Đến nay, Bức tường Berlin vẫn là một trong những hình tượng can đảm và mạnh mẽ nhất, lâu dài hơn nhất của Chiến tranh Lạnh .

Berlin bị chia nhỏ

Nước Đức sau Thế chiến II (1/9/1945), với các vùng do Anh (màu vàng đậm), Mỹ (màu xanh nõn chuối), Pháp (màu xanh nước biển) và Liên Xô (màu hồng) cai quản. Đồ họa: A.Kunz
Nước Đức sau Thế chiến II ( 1/9/1945 ), với những vùng do Anh ( màu vàng đậm ), Mỹ ( màu xanh lá ), Pháp ( màu xanh dương ) và Liên Xô ( màu hồng ) quản lý. Đồ họa : A.Kunz

Khi Thế chiến II kết thúc vào năm 1945, hai hội nghị tự do của phe liên minh tại Yalta và Potsdam quyết định hành động số phận của những vùng chủ quyền lãnh thổ Đức. Họ chia nước bại trận thành 4 ” vùng quản lý của liên minh “. Phần phía đông của quốc gia thuộc về Liên Xô, trong khi phần phía tây thuộc về Mỹ, Anh và Pháp .
Dù Berlin nằm trọn vẹn trong vùng Liên Xô trấn áp ( cách ranh giới giữa những vùng quản lý đông và tây hơn 160 km ), những hiệp định Yalta và Potsdam chia thành phố thành những phần tương tự như. Liên Xô quản lý nửa phía đông, còn những liên minh khác trấn áp phần phía tây. Việc chiếm đóng 4 bên ở Berlin mở màn vào tháng 6/1945 .
Phong tỏa và khủng hoảng cục bộ
Việc Tây Berlin, một thành phố tư bản chủ nghĩa, sống sót sâu trong lòng Đông Đức theo xã hội chủ nghĩa, ” như một cục xương hóc trong cổ họng Xô Viết “, như chỉ huy Liên Xô Nikita Khrushchev, từng nói. Năm 1948, một cuộc phong tỏa Tây Berlin của Liên Xô diễn ra nhằm mục đích buộc những liên minh phương Tây chịu đói và phải rời khỏi thành phố. Tuy nhiên, thay vì rút lui, Mỹ và liên minh tiếp viện từ trên không cho những vùng của họ ở thành phố. Nỗ lực này được biết đến với cái tên Cuộc Không vận Berlin và lê dài hơn một năm, luân chuyển hơn 2,3 triệu tấn lương thực, chất đốt và sản phẩm & hàng hóa khác tới Tây Berlin. Liên Xô dừng phong tỏa vào năm 1949 .
Kể từ khi Liên Xô chấm hết phong tỏa, gần ba triệu người đã sơ tán khỏi Đông Đức, trong số đó có nhiều người trẻ tuổi, có kiến thức và kỹ năng, như bác sĩ, giáo viên, kỹ sư. Sau một thập kỷ tương đối yên bình, stress bùng phát một lần nữa năm 1958. Những hội nghị và những cuộc đàm phán khác diễn ra mà không đem đến giải pháp nào, trong khi đó, người sơ tán vẫn liên tục. Vào tháng 6/1961, khoảng chừng 19.000 người rời GDR qua Berlin. Tháng sau đó, 30.000 sơ tán. Trong 11 ngày tháng 8, có tới 16.000 người Đông Đức vượt qua ranh giới để vào Tây Berlin, và vào ngày 12/8, số lượng này vào khoảng chừng 2.400 người, số lượng người di tán khỏi Đông Đức lớn nhất trong riêng một ngày .
Tường Berlin được thiết kế xây dựng
Đêm đó, chính quyền sở tại Đông Đức quyết định hành động ngăn dòng người sơ tán bằng cách đóng cửa biên giới vĩnh viễn. Chỉ trong hai tuần, quân đội, công an và những công nhân thiết kế xây dựng tình nguyện của Đông Đức đã hoàn tất hàng rào thép gai và bức tường bê tông, Bức tường Berlin, ngăn đôi thành phố .
Trước khi tường được kiến thiết xây dựng, người Berlin ở cả hai bên hoàn toàn có thể chuyển dời khá tự do. Họ vượt qua ranh giới Đông – Tây để đi làm, shopping, đi nhà hát và rạp phim. Các tuyến đường tàu và tàu điện ngầm đưa hành khách ngược xuôi. Sau khi tường được dựng lên, việc đi từ Đông sang Tây Berlin là điều không hề, trừ việc đi qua một trong ba trạm trấn áp : trạm Alpha ở Helmstedt, trạm Bravo ở Dreilinden và trạm Charlie ở Friedrichstrasse, TT Berlin. Cuối cùng, GDR kiến thiết xây dựng 12 trạm trấn áp dọc bức tường. Tại mỗi trạm, binh sĩ Đông Đức kiểm tra những nhà ngoại giao và những quan chức khác trước khi họ được phép đi hoặc đến. Trừ trường hợp đặc biệt quan trọng, những người đi từ Đông và Tây Berlin hiếm khi được vượt qua biên giới .

Bức tường Berlin trong giai đoạn 1961 – 1989

Việc xây Bức tường Berlin đã không ngăn được dòng người di tán từ Đông sang Tây, nhưng đã xoa dịu cuộc khủng hoảng cục bộ Berlin. Tổng thống Mỹ John F. Kennedy cũng thừa nhận ” một bức tường thì tốt hơn rất nhiều một cuộc cuộc chiến tranh “. Theo thời hạn, những quan chức Đông Đức thay thế sửa chữa bức tường tạm bằng một bức tường vững chắc hơn, khó trèo hơn .
Một bức tường dựng bằng những tấm bê tông cốt thép cao 3,6 m, rộng 1,2 m có phần trên là một đường ống khổng lồ khiến việc trèo qua gần như bất khả thi. Đằng sau bức tường ở phía Đông Đức gồm một dải cát mềm ( để cho thấy vết chân ), đèn pha, chó dữ, những khẩu súng máy, vọng gác và lính canh với thông tư bắn những người bỏ trốn .
Ít nhất 171 người thiệt mạng khi cố vượt qua, ở phía dưới hoặc xung quanh Bức tường Berlin. Tuy nhiên từ năm 1961 tới khi bức tường sụp đổ năm 1989, hơn 5.000 người Đông Đức ( trong đó có khoảng chừng 600 lính biên phòng ) đã vượt qua được ranh giới bằng cách nhảy từ hành lang cửa số tòa nhà gần bức tường, trèo qua dây thép gai, bay bằng khinh khí cầu, bò qua cống và lái xe băng qua những phần bỏ ngỏ của bức tường .
Sự sụp đổ của Bức tường Berlin

A man hammers away at the Berlin Wall Nov. 12, 1989, as the border barrier between East and West Germany was torn down after 28 years, symbolically ending the Cold War.
Một người đàn ông dùng búa đập Bức tường Berlin vào ngày 12/11/1989. Ảnh : AP

Trong quá trình Chiến tranh Lạnh khởi đầu ” tan băng ” ở Đông Âu, vào ngày 1/11/1989, ông Egon Krenz, chỉ huy mới của Đông Đức đến Điện Kremlin đã gặp ông Mikhail Gorbachev, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô. Theo International Business Times, trong cuộc gặp mặt bí hiểm này, ông Krenz mang theo thông điệp ảm đạm : kinh tế tài chính Đông Đức đang trên bờ vực sụp đổ và GDR không hề trả lãi cho những món nợ khổng lồ, điều đã bị người nhiệm kỳ trước đó của ông Krenz giấu kín trước những cố vấn số 1 của ông và những chỉ huy Liên Xô .
Ông Krenz nói với Gorbachev rằng nếu không được tương hỗ về kinh tế tài chính và quân sự chiến lược từ Liên Xô, Đông Đức sẽ phải thông tin thực trạng khẩn cấp để ngăn những cuộc biểu tình chống cơ quan chính phủ quy mô lớn ở Leipzig lan tới Berlin. Tuy nhiên, Gorbachev công bố nghĩa vụ và trách nhiệm ngăn lượng người di tán quy mô lớn khỏi GDR thuộc về ông Krenz .
” Ngay sau đó, Gorbachev phát hành thông tư nhắc nhở những vị tướng quân sự rằng quân đội Xô Viết trong bất kỳ thực trạng nào cũng không được tham gia vào cuộc xung đột giữa chính quyền sở tại ở Berlin và công dân Đông Đức “, nhà sử học, nhà báo Victor Sebestyen kể về những sự kiện dẫn đến việc Bức tường Berlin sụp đổ, trong cuốn sách Revolution 1989 ( tạm dịch : Cuộc Cách mạng 1989 ). Chính sách phủ nhận dùng vũ lực của Gorbachev đã ngăn ngừa rủi ro tiềm ẩn ngã xuống khi GDR đổ vỡ .

Vào ngày 9/11/1989, phát ngôn viên đảng cầm quyền của Đông Berlin thông báo về sự thay đổi trong chính sách du lịch. Người này nói rằng ngay từ đêm hôm đó, các công dân GDR được tự do vượt qua ranh giới. Người Đông Berlin và Tây Berlin đổ về phía bức tường, uống bia và sâm panh, hô to “Tor auf!” (Mở cửa đi!). Vào nửa đêm, họ tràn qua những trạm kiểm soát.

Hơn hai triệu người từ Đông Berlin thăm Tây Berlin vào cuối tuần đó để tham gia ăn mừng trong một sự kiện được diễn đạt là ” liên hoan đường phố vĩ đại nhất trong lịch sử vẻ vang quốc tế “. Những người dùng búa, dùi để đục đẽo tường được gọi là ” chim gõ kiến trên tường “, trong khi cần trục và xe ủi kéo sập từng phần của bức tường. Ngay sau đó, bức tường bị đánh sập và Berlin lần tiên phong được thống nhất kể từ năm 1945 .
Đông và Tây Đức chính thức hợp nhất vào ngày 3/10/1990, gần một năm sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, trở thành nước Cộng hòa Liên bang Đức ngày này .

Trọng Giáp (Theo History.com)

Related Posts

About The Author